Jun 21, 2013
Folkert

Open Data & Ouderenzorg #oogr

Er is een gezegde; If you’re not paying for a product, you’re probably the product! Het digitaliseren en vervolgens dataficeren van onze alledaagse levensactiviteiten levert een waarde die het gratis gebruik van allerlei online diensten rechtvaardigt. Jouw data is van waarde en persoonlijke data is dé valuta op het internet. Je kunt je afvragen waarom je niet betaald zou worden voor het beschikbaar stellen van je data? Misschien wil ik wel voor mijn Google account betalen als ik daarmee de zekerheid heb dat mijn data niet gedeeld wordt!? Misschien wil ik mijn data wel doneren als ik er iets voor terug krijg.

Op 20 juni jl. werd er een Open Meeting georganiseerd rondom het onderwerp Open Data in het MilkLab in Groningen. De meeting werd geopend en afgesloten door twee Open Data evangelisten, respectievelijk Paul Suijkerbuijk @Palinuro en Stef van Grieken @stefvangrieken. Tussentijds kwam de politiek nog ruim aan het woord (Ton Schroor van de Gemeente Groningen en Mark Bouwmeester van de Provincie Groningen). Op deze meeting heb ik een verhaal gehouden over de relatie (open) data en ouderenzorg en de wijze waarop wij met Bossers & Cnossen in samenwerking met zorg- en onderzoeksinstellingen hieraan invulling geven.

Achtergrond
In 2008 is het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPOZ) van start gegaan met als doel; een samenhangend zorgaanbod dat beter is afgestemd op de individuele behoefte van ouderen.

In het kader van dit programma zijn binnen 8 regionale netwerken projecten opgestart. Elk netwerk bestaat uit onderzoeksinstellingen, zorgorganisaties en vertegenwoordigers van ouderenorganisaties. Het netwerk in Noord Nederland heeft ingezet op het verbeteren van de ondersteuning van ouderen met complexe problemen op het gebied van zorg, welzijn en wonen.

Wij hebben voor een aantal projecten de ICT-functionaliteit ontwikkeld, te weten;
–       De ontwikkeling van een instrument voor Populatie Screening: het screenen van ouderen op complexiteit, kwetsbaarheid en welbevinden [onderzoeksproject UMCG o.l.v. Prof. dr. J. Slaets].
–       De ontwikkeling van een Elektronisch Ouderen Dossier (EOD) op basis van een nieuw integraal zorgmodel van SamenOud [transitie-experiment o.l.v. dr. K. Wynia]

Veel projecten hebben een veelbelovend begin. En om een problematisch einde te voorkomen is het belangrijk dat er een visie is die verder reikt dan het project en het bestaansrecht op basis van een business case weet te onderbouwen. Publieke en private partijen kunnen elkaar hierbij helpen. Momenteel zijn beide projecten in de verdere ontwikkeling naar een business.

Wat is dan die visie? Laat ik beginnen bij een actueel onderwerp; het elektronisch dossier.
De meeste EPD’s zijn instellingsgebonden veredelde document management systemen.
Wij geloven in een persoonsgebonden dossier waar de cliënt zelf de baas over is. Dit gedachtegoed is niet nieuw en er zijn al diverse partijen op stuk gelopen en ook niet de minst geringste. Denk hierbij aan Google Health.

Timing, Context & Samenwerking
Innovaties vergen de juiste timing en omstandigheden om te slagen. Innovaties op het gebied van zorg en welzijn vergen bovendien samenwerking en het juiste netwerk

Is de timing nu goed en zijn de omstandigheden nu gunstig? De samenleving bevindt zich in een transitie. Van verzorgingsstaat naar een participatieland. De overheid trekt zich terug uit het sociale domein. Zelf doen, samen doen en als het echt niet anders kan laten doen. De burger wordt teruggeworpen op zichzelf en zijn naaste. Rechten worden gebudgetteerde voorzieningen – op is op! De AWBZ loopt op z’n laatste benen. En straks hebben we alleen de Zorgverzekeringswet (Zvw) voor de zware gevallen en de gemeente voor de rest (Wmo). Maar de gemeente dat zijn wij!

Open Data en Big Data kunnen ons helpen om het sociale domein beter te managen en leefbaar te houden. En dat beperkt zich niet alleen tot ouderen. Open Data is data die, veelal door overheden, vrij beschikbaar wordt gesteld in een vorm die hergebruik bevorderd.

Maar voor sociale innovatie is meer nodig. Het sociale domein is complex en meervoudig. We hebben meer data nodig, niet alleen van overheden maar ook van bedrijven en individuen (denk hierbij aan de ‘meet jezelf’ applicaties). Naast meer data hebben we vooral andere data nodig om meer inzicht te krijgen in de context. Met meer en andere data zijn we in staat om verbanden te ontdekken waardoor nieuwe inzichten ontstaan. Hierbij moet we wel de kanttekening plaatsen dat je kunt wel alle data open stellen maar er domeinkennis nodig om de data te valoriseren.

Populatiescreening
Momenteel zijn wij als ICT-partner betrokken bij de populatie-screening van ouderen binnen een aantal gemeenten in Groningen en Friesland. We zijn in staat om profielen te genereren op basis van complexiteit, kwetsbaarheid en welbevinden. [i.e. Vitaal, Zelfstandig, Lichamelijk hulpbehoevend, Multidomein, Kwetsbaar]. Door deze profielen te koppelen met data van zorgverzekeraars, van zorgkantoren (Wmo) en landelijke overheid (AWBZ), kunnen wij voorspellingen doen over de te verwachten zorgkosten. Zo weten we dat een kwetsbare oudere gemiddeld tussen 45-50K per jaar aan zorg kost, waarvan het merendeel ten laste komt van de AWBZ. De verwachte zorgkosten van vitale en zelfstandige ouderen zijn gemiddeld tussen de 6-8K per jaar. Gemeenten kunnen deze inzichten gebruiken om hun beleid te bepalen. Op dit moment hebben weinig gemeenten hebben inzicht in wat straks er op hun Wmo-loket afkomt, ze hebben geen inzicht in populaties.

Elektronisch Ouderendossier
Het loont om ouderen zo lang mogelijk vitaal en zelfstandig te houden. Binnen de gemeentes Pekela, Stadskanaal en Veendam zijn in het kader van het project SamenOud zo’n 1.500 ouderen van 75 jaar en ouder gescreend. Ouderen die niet kwetsbaar zijn kregen groepsactiviteiten aangeboden gericht op het zo lang mogelijk gezond blijven (bewegen, voeding en sociale contacten). De kwetsbare ouderen kregen integrale zorg in de wijk van ouderenteams en mantelzorgers. Dit project heeft bewezen dat zelfredzaamheid, eigen regie en veiligheid belangrijke indicatoren zijn in het voorkomen dat ouderen versneld migreren naar zwaardere (en daarmee duurdere) profielen. Binnen dit project hebben wij een Elektronisch Ouderendossier ontwikkeld waarbij;
–       De afstemming en informatievoorziening van alle betrokkenen rondom een oudere wordt bevorderd.
–       De regiefunctie door de oudere zelf wordt versterkt (of diens vertegenwoordiger). Deze functie wordt de komende tijd verder uitgewerkt als het gaat om wie toegang tot welke data krijgt.
–       Er allerlei risico’s gemeten en bewaakt kunnen worden met een geïntegreerd VMS. Deze functie willen we de komende tijd uitbreiden met ‘meet-jezelf’ mogelijkheden.
Maar het belangrijkste is dat niet zozeer het medisch kunnen maar het welbevinden van de oudere zelf uitgangspunt is voor zijn/haar zorgleefplan.

De komende jaren gaan we dit EOD uitbouwen tot een volwaardig persoonlijk dossier, waarbinnen alle zorgactiviteiten en –handelingen worden geregistreerd. Deze data is waardevol en kan, weliswaar op geanonimiseerde en/of gepseudonimiseerde wijze, een belangrijke rol spelen in het verbeteren van de kwaliteit van leven, van de oudere zelf maar ook van de nabije omgeving, in de wijk en binnen de gemeente.

Marktplaats voor zorg
Ik kom hiermee op het derde en (voorlopig) sluitstuk van de ontwikkeling die wij voor ogen hebben; de ontwikkeling van een marktplaats voor informele en formele zorg.Zoeven is de context geschetst waarin de verzorgingsstaat wordt omgebogen naar een participatieland. Zelf doen, samen doen en als het echt niet anders kan laten doen. Waar velen in de veronderstelling zijn dat de vraag naar hulp en zorg het aanbod overstijgt, geloven wij in overcapaciteit. Dit wordt ondersteunt door cijfers van de huidige actieve marktplaatsen voor zorg; er zijn significant meer aanbieders van hulp/zorg (zowel informeel als formeel) dan hulpvragers. Maar op een of andere wijze weet het aanbod niet bij de vraag te komen.
Deze ‘mismatch’ kan te maken hebben met ‘timing’. Natuurlijk wil ik wel boodschappen doen voor mijn 80-jarige buurvrouw, maar vraag het mij op het moment dat ik in de supermarkt ben, en niet op het moment dat ik elders ben.

Lokale marktplaatsen voor formele en informele zorg met de gemeente als ‘marktmeester’ die de veiligheid en kaders bewaakt. De gemeente ‘kent’ haar burgers (denk hierbij aan het GBA) en is verantwoordelijk voor een groot deel van zorg en welzijn in haar gemeente (Overheveling AWBZ naar de Wmo, wettelijke verantwoordelijkheid voor ouderenzorg).

Het overheidsbeleid is gericht op het versterken van de zelfregie van zorgconsumenten. Zorgconsumenten met een persoonsgebonden budget (PGB) waren al gewend om zelfstandig zorg in te kopen. En van die zijde zijn de ervaringen positief. Het is nu nog onduidelijk wat er met het PGB gaat gebeuren, maar dat we in de nabije toekomst zelf de zorg gaan inkopen blijft een logisch gevolg van zelfregie. Binnen de ouderenzorg zullen door de financiële scheiding van wonen en zorg steeds meer zorgtransacties tussen buurt/wijk en instellingen plaatsvinden. Tevens zullen transparante en toegankelijke marktplaatsen ruimte bieden voor particulier initiatief, ook voor diegenen die nu langs de kant van de arbeidsmarkt staan.

OMG..data, data …..
Het menselijk verkeer op deze marktplaats, de interacties, de wijze waarop transacties plaats vinden, de zorg en hulp die geboden en geconsumeerd wordt…..allemaal data, allemaal informatie waarmee we beleid kunnen toetsen, maatregelen kunnen bijstellen, tot nieuwe inzichten kunnen komen….

Tot besluit;

  1. Hergebruik van data leidt tot meer waardevolle data. Het analyseren van veel en vooral veel verschillende data levert nog meer kennis die verregaande gevolgen heeft voor hoe we denken, werken en leven.
  2. We hebben niet alleen behoefte aan toepassingen die Open Data consumeren, we hebben nog meer toepassingen nodig die data genereren.
  3. Data = waarde. Geanonimiseerde en/of gepseudonimiseerde data is als geld. De een heeft meer dan de ander. Maar ik bepaal of ik het uitgeef, en als ik het uitgeef doe ik dat bewust en wil ik er wat voor terug……

Een mooie oude dag! Daar teken ik voor…!

Enhanced by Zemanta

Leave a comment